De Voorpret Podcast
Je zit nog niet zo lang in de OR en er komt van alles op je af. In de serie ORvóórPret behandelen we onderwerpen waarmee je als nieuw OR-lid maken krijgt. Ervaren OR-trainers Rob Kusters (Adviesbureau Atim) en Lukas van Steveninck (Delphior Pro OR) geven je allerlei praktische tips. Kort, bondig en met gevoel voor humor.
Net als bij ORpret vinden de gesprekken plaats onder leiding van radio- en podcastmaker Ton Maas.
De podcasts
Financiële stukken – wat moet je ermee?
Als een hete aardappel worden ze soms doorgegeven van het ene OR-lid aan het andere: de financiële stukken. De OR heeft er recht op en moet er dus ook iets van vinden. Toch? Maar hoe stel je goede vragen over stukken waar je misschien maar heel weinig van snapt? Maak van je zwakte een kracht, is het advies van Rob en Lukas. Wees eerlijk over je beperkte kennis en vraag aan de bestuurder waar hij of zij zich zorgen over maakt – en hoe je dat terug kunt zien in de cijfers.
Wanneer ben je slagvaardig als OR-lid?
Als je nieuw in de OR komt, hoef je niet meteen alles te kunnen en te begrijpen. Accepteer dat je in een speeltuin terecht bent gekomen waar je de regels nog niet kent, adviseert Lukas. Neem er een zittingstermijn de tijd voor. Een goed advies, vindt Rob, maar hij signaleert ook dat de gemiddelde verblijfsduur binnen de OR afneemt: een deel van de leden haakt na één termijn weer af. Over de oorzaken en gevolgen daarvan verschillen de mannen van mening.
Het verleden doet mee
Een nieuwe OR maakt bij voorkeur een frisse start, maar het verleden klinkt door: de sfeer van het overleg wordt immers ook gekleurd door eerdere ervaringen van de bestuurder met de OR. En door de cultuur die de OR in de loop der jaren heeft ontwikkeld. Zelden zijn alle leden nieuw. Daarnaast kan de invloed van de vakbonden een rol spelen, zelfs in organisaties waarin de graad van vertegenwoordiging heel laag ligt, legt Lukas uit.
Geheimhouding
De bestuurder kan de OR verplichten tot geheimhouding. Hoe redelijk dat ook kan zijn, het zadelt de OR wel op met een probleem. Want hoe kun je als OR advies uitbrengen over een ingrijpend voorgenomen besluit, wanneer je de mensen die erdoor geraakt worden niet kunt bevragen? Kortom: wanneer is geheimhouding redelijk? En hoe voorkom je als OR dat hierdoor klem komt te zitten?
Hoe belangrijk zijn regels?
Wat moet je doen in de OR? In je dagelijkse werk kun je dan altijd teruggrijpen op je functieomschrijving. Als OR-lid kun je dat niet. Want hoe je als OR-lid je functie invult, kun je grotendeels zelf bepalen (samen met je collega-OR-leden). Bij gebrek aan een functieomschrijving focussen veel (nieuwe) OR-leden op de Wet op de ondernemingsraden. Begrijpelijk, maar het OR-spel leer je alleen door het te doen, aldus Rob en Lukas.
Hoe krijgt iedereen een stem?
De OR is de spreekbuis van de medewerkers. Maar hoe is die spreekbuis samengesteld? Hoe zorg je ervoor dat alle geledingen van de organisatie in de OR vertegenwoordigd zijn? En dat de OR net zo divers (man/vrouw, gender, kleur) is samengesteld als de organisatie? Of is dat allemaal niet zo belangrijk voor de kwaliteit van het OR-werk en het overleg? Rob en Lukas verschillen duidelijk van mening over dit onderwerp.
Hoe lang kun je in de OR zitten?
De Wet op de ondernemingsraden kent geen houdbaarheidstermijn voor OR-leden. Sommigen doen het OR-werk tientallen jaren. Wanneer is het wijsheid om te verjongen? Vers bloed kan voor een nieuwe, frisse aanpak zorgen, maar vooral in complexe organisaties geldt: ervaring is ook wat waard.
Nieuw in de OR. En dan?
Hoe is het om als nieuweling in een OR te komen die deels bestaat uit ervaren leden? Velen hebben het idee op een rijdende trein te zijn gesprongen. En dat is ook zo. Die situatie vraagt zowel iets van de zittende leden als van de nieuwkomers. Ook voor de bestuurder is het even wennen. Lukas: ‘Alsof je opeens een samengesteld gezin hebt.’
Hoe lang kun je in de OR zitten?
De Wet op de ondernemingsraden (WOR) kent geen houdbaarheidstermijn voor OR-leden. Sommigen doen het OR-werk tientallen jaren. Wanneer is het wijsheid om te vervangen? Vers bloed kan voor een nieuwe, frisse aanpak zorgen, maar vooral in complexe organisaties geldt: ervaring is ook wat waard!
Ga naar de koffieautomaat!
Wanneer is iets een onderwerp voor de OR? Als het druk besproken wordt bij de – al dan niet denkbeeldige – koffieautomaat. Leg daar als OR-lid je oor te luisteren, adviseren Rob en Lukas. En check of het een eenling is die zijn zorgen over een bepaald onderwerp uit, of dat de geluiden breder leven.
Wat is de rol van de OR?
Een misverstand dat breed leeft: de OR is de belangenbehartiger van de medewerkers. Mis!, vinden zowel Lukas als Rob. De OR heeft invloed en wendt die aan in het belang van de organisatie bij het bereiken van haar doelstellingen. Belangenbehartiging hoort thuis bij de vakbonden, niet bij de OR. Het gebeurt niet vaak, maar Lukas en Rob zijn het ergens over eens!
De Makers
Eigenzinnig, tegendraads, aanwezig en direct: veel mensen die met Rob Kusters werken, zullen hem in deze karaktereigenschappen herkennen. Rob studeerde gezondheidswetenschappen aan de Universiteit Maastricht (1991) en werktuigbouwkunde aan de TU Eindhoven (1996).
Na een functie als personeelsmanager begon hij in 2003 bij Adviesbureau Atim. Eerst als trainer, later werd hij (adjunct)directeur en eigenaar. Als ‘sociaal antropoloog’ kan hij zich verwonderen over de wijze waarop bestuurders en OR-leden met elkaar omgaan en tot welke resultaten dat leidt. Zonder te oordelen probeert hij steeds te analyseren wat er in deze interactie gebeurt en hoe partijen effectiever kunnen samenwerken.
Ton Maas studeerde culturele antropologie en begon meer dan veertig jaar geleden aan een carrière als radiomaker. Eerst bij de lokale omroep in Amsterdam en later in Hilversum bij de IKON en de BOS (Boeddhistische Omroep).
Nog altijd is hij als programmamaker en presentator verbonden aan de Concertzender. Naast zijn radiowerk schrijft hij over wereldmuziek (mixedworldmusic.com) en is hij bestuurslid en gespreksleider bij het Centrum voor Zelfbezinning.
Een gedreven pragmaticus, creatief, analytisch, eigenwijs en soms een beetje knorrig: dat is Lukas van Steveninck ten voeten uit. Zijn eerste OR-klus deed hij in 1978. Hij bemiddelde toen met succes in een conflict tussen OR en bestuurder. Maar hij zou eerst nog auto’s slopen op een woonwagenkamp, werken met randgroepjongeren en lesgeven aan de Hogeschool de Horst voor hij (bijna) volledig het OR-werk in zou stappen. Als freelancer bij SBI formaat en later (2006) bij Delphior pro OR.
Lukas, geschoold als agoog, schuwt het conflict niet, raakt niet snel van de kook en verrast zijn mede- en ‘tegenspelers’ graag met onorthodoxe oplossingen. Een jongen die de taal van de straat spreekt, maar ook door bestuurders als een betrouwbare en waardevolle gesprekspartner wordt ervaren.
